ĐỔI MỚI CÔNG TÁC THEO DÕI, ĐÁNH GIÁ CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH THÔNG QUA CÔNG CỤ CHỈ SỐ CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH - PARINDEX

1.1. Khái quát chung
Ngày 08/11/2011, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 30c/NQ-CP phê duyệt Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011 - 2020. Để nâng hiệu quả tổ chức thực hiện các nhiệm vụ, mục tiêu cải cách hành chính mà Nghị quyết số 30c/NQ-CP đặt ra, Chính phủ đã giao Bộ Nội vụ chủ trì nghiên cứu, đề xuất giải pháp đổi mới nội dung, phương pháp theo dõi, đánh giá kết quả thực hiện cải cách hành chính hàng năm của các Bộ, ngành, địa phương. 
Trên cơ sở đó, từ năm 2012, với vai trò là cơ quan thường trực cải cách hành chính của Chính phủ, Bộ Nội vụ đã phê duyệt và triển khai áp dụng công cụ Chỉ số cải cách hành chính để theo dõi, đánh giá và xếp hạng kết quả cải cách hành chính hàng năm của các Bộ, cơ quan ngang Bộ, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Đây được coi là một công cụ quản lý mới, có tính sáng tạo giúp Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ theo dõi, đánh giá một cách định lượng, chính xác, khách quan về tình hình triển khai thực hiện Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011 - 2020 tại các Bộ, ngành, địa phương. Theo đó, các chỉ tiêu, nhiệm vụ cải cách hành chính đều được phân tích, lượng hóa theo những mức độ đạt được khác nhau và tính toán, thống kê thông qua các con số cụ thể, có tính định lượng cao. Nội dung của Chỉ số cải cách hành chính bao gồm một hệ thống các tiêu chí, tiêu chí thành phần đánh giá kết quả thực hiện từng nội dung, lĩnh vực và nhiệm vụ cải cách hành chính mà Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giao cho các Bộ, ngành, địa phương. Kết quả đánh giá các tiêu chí, tiêu chí thành phần được xác định trên cơ sở đối chiếu giữa kết quả thực tế triển khai và các tiêu chuẩn đánh giá và được gắn với từng thang điểm đánh giá cụ thể. Hàng năm, Bộ Nội vụ giúp Chính phủ triển khai đo lường và xác định kết quả thực hiện nhiệm vụ cải cách hành chính của các Bộ, các tỉnh thông qua việc thu thập thông tin, đánh giá, chấm điểm và xếp hạng Chỉ số cải cách hành chính của 19/19 Bộ, cơ quan ngang Bộ, và của 63/63 Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Căn cứ vào kết quả Chỉ số công bố hàng năm, các bộ, các tỉnh sẽ rà soát, phân tích kết quả điểm đạt được để xác định những điểm mạnh, điểm yếu mà đặc biệt là những hạn chế, bất cập trong công tác cải cách hành chính; đồng thời, chỉ đạo triển khai các biện pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế, nâng cao hiệu quả cải cách hành chính tại Bộ, địa phương mình.
1.2. Nội dung Chỉ số cải cách hành chính
a) Cấu trúc Chỉ số cải cách hành chính
Chỉ số cải cách hành chính được xây dựng trên cơ sở các mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ cải cách hành chính được Chính phủ giao cho các Bộ, ngành, địa phương triển khai thực hiện, quy định tại Nghị quyết số 30c/NQ-CP và các văn bản giao nhiệm vụ khác được cập nhật hàng năm. Các chỉ tiêu, nhiệm vụ cải cách hành chính hàng năm được cụ thể hóa thành các tiêu chí, tiêu chí thành phần và gắn với thang điểm cụ thể để đo lường, đánh giá. Chỉ số cải cách hành chính đầu tiên được Bộ Nội vụ phê duyệt và chính thức áp dụng tại Quyết định số 1294/QĐ-BNV ngày 03/12/2012. Qua 8 năm triển khai thực hiện, Chỉ số cải cách hành chính đã được Bộ Nội vụ 04 lần chỉnh sửa, bổ sung, hoàn thiện cả về nội dung và phương pháp đánh giá cho phù hợp với điều kiện thực tiễn đánh giá ở Việt Nam. Các lần sửa đổi, bổ sung Chỉ số cải cách hành chính phần lớn tập trung vào việc rà soát, cập nhật các nhiệm vụ cải cách hành chính mới để cụ thể hóa thành các tiêu chí, tiêu chí thành phần đánh giá; đồng thời, rà soát loại bỏ các tiêu chí, tiêu chí thành phần chưa phù hợp hoặc nhiệm vụ cải cách hành chính đó đã hoàn thành. Mặc dù, số lượng các tiêu chí, tiêu chí thành phần có sự thay đổi qua mỗi lần sửa đổi, bổ sung, tuy nhiên, cấu trúc của Chỉ số cải cách hành chính hiện hành về cơ bản được giữ nguyên và có tính thống nhất cao so với cấu trúc Chỉ số cải cách hành chính áp dụng từ năm 2012. Theo đó, cấu trúc Chỉ số cải cách hành chính bao gồm 02 Bộ tiêu chí, một là Bộ tiêu chí đánh giá, xếp hạng các Bộ, cơ quan ngang Bộ và hai là Bộ tiêu chí đánh giá, xếp hạng Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Dưới đây là số liệu thay đổi các tiêu chí, tiêu chí thành phần trong cấu trúc Chỉ số cải cách hành chính qua những lần sửa đổi, bổ sung:
Cấu trúc Chỉ số cải cách hành chính cấp Bộ:
        Nội dung
Thời gian Số lĩnh vực Số tiêu chí Số tiêu chí thành phần Văn bản
quy định
Năm 2012 07 31 89 Quyết định số 1294/QĐ-BNV
Năm 2016 07 32 84 Quyết định số 4361/QĐ-BNV
Năm 2017 07 37 79 Quyết định số 2948/QĐ-BNV
Năm 2018 07 39 88 Quyết định số 2636/QĐ-BNV
Năm 2019 07 40 87 Quyết định số 1150/QĐ-BNV
Cấu trúc Chỉ số cải cách hành chính cấp tỉnh:
 Nội dung
Thời gian Số lĩnh vực Số tiêu chí Số tiêu chí thành phần Văn bản quy định
Năm 2012 08 34 104 Quyết định số 1294/QĐ-BNV
Năm 2016 08 32 91 Quyết định số 4361/QĐ-BNV
Năm 2017 08 38 81 Quyết định số 2948/QĐ-BNV
Năm 2018 08 41 96 Quyết định số 2636/QĐ-BNV
Năm 2019 08 43 94 Quyết định số 1150/QĐ-BNV
Cấu trúc chi tiết của Chỉ số cải cách hành chính hiện hành (theo Quyết định số 1150/QĐ-BNV):
STT Các lĩnh vực đánh giá Cấp Bộ Cấp tỉnh
Tiêu chí Tiêu chí thành phần Tiêu chí Tiêu chí thành phần
Công tác chỉ đạo điều hành cải cách hành chính 06 02 06 02
Xây dựng và tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật 07 12 04 06
Cải cách thủ tục hành chính 06 18 05 19
Cải cách tổ chức bộ máy hành chính 04 11 04 12
Xây dựng và nâng cao chất lượng cán bộ, công chức, viên chức 08 13 09 16
Cải cách tài chính công 04 14 04 15
Hiện đại hóa hành chính 05 17 05 17
Tác động của cải cách hành chính đến người dân, doanh nghiệp và các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Không có Không có 06 07
Tổng số 40 87 43 94
b) Phương pháp đánh giá
Thực hiện kết hợp 02 phương pháp là: Đánh giá qua hệ thống báo cáo của các bộ, các tỉnh và đánh giá qua điều tra xã hội học. Cụ thể:
- Đánh giá qua hệ thống báo cáo, được thực hiện theo các bước như sau:
Bước 1: Các Bộ, các tỉnh tự đánh giá 
Căn cứ vào quy định trong bộ tiêu chí và hướng dẫn thống kê, chấm điểm của Bộ Nội vụ, các Bộ, tỉnh tự theo dõi, đánh giá và cho điểm kết quả thực hiện nhiệm vụ cải cách hành chính của đơn vị, địa phương mình. Toàn bộ quy trình tự đánh giá, gửi kết quả, tài liệu kiểm chứng về Bộ Nội vụ được thực hiện thông qua phần mềm quản lý chấm điểm.
Bước 2: Thẩm định kết quả tự đánh giá lần 1
Bộ Nội vụ thành lập Hội đồng thẩm định để đánh giá, thẩm định lại kết quả tự chấm điểm của các Bộ, tỉnh. Thành viên Hội đồng thẩm định bao gồm đại diện lãnh đạo cấp vụ của các Bộ, cơ quan được Chính phủ giao chủ trì các nội dung cải cách hành chính.
Bước 3: Gửi kết quả thẩm định lần 1 cho các Bộ, tỉnh nghiên cứu, bổ sung 
Bước 4: Thẩm định lần 2:
Trên cơ sở ý kiến giải trình, bổ sung tài liệu của các tỉnh. Các thành viên Hội đồng sẽ tiến hành thẩm định lại những nội dung có giải trình hoặc có bổ sung tài liệu và đưa ra điều chỉnh điểm nếu cần thiết.
Đánh giá thông qua điều tra xã hội học: Ngoài các tiêu chí đánh giá qua báo cáo, một số tiêu chí, tiêu chí thành phần được đánh giá thông qua phương pháp điều tra xã hội học. Công tác này luôn có sự đổi mới liên tục để nâng cao tính khách quan, chính xác của kết quả khảo sát các đối tượng. Từ năm 2017, công tác điều tra xã hội học được Bộ Nội vụ thuê một tổ chức độc lập thực hiện là Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam; đồng thời, phối hợp với Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Hội Cựu chiến binh Việt Nam khác để thực hiện công tác giám sát, phúc tra các hoạt động điều tra xã hội học của Tổng công ty và Bưu điện các tỉnh, thành phố.
Đối tượng khảo sát cũng có sự đa dạng, phù hợp với từng nội dung đánh giá, lấy ý kiến: Chỉ số cấp bộ, khảo sát 5 đối tượng: Lãnh đạo cấp vụ; lãnh đạo cấp sở; lãnh đạo cấp phòng thuộc sở; công chức phụ trách cải cách hành chính của các đơn vị thuộc bộ; đại diện các hội, hiệp hội. Chỉ số cấp tỉnh, khảo sát 6 đối tượng: Người dân, Doanh nghiệp, Đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh; lãnh đạo cấp sở; lãnh đạo cấp phòng thuộc sở; lãnh đạo Ủy ban nhân dân cấp huyện.
c) Thang điểm đánh giá
Các Bộ tiêu chí xác định Chỉ số cải cách hành chính cấp tỉnh và cấp bộ đều có tổng điểm đánh giá là 100 điểm. Mỗi tiêu chí hoặc tiêu chí thành phần đều được đo lường, đánh giá gắn với một thang đo có các mức điểm khác nhau. Thang điểm đánh giá được thiết kết theo mức độ hoàn thành các chỉ tiêu, nhiệm vụ cải cách hành chính từ cao nhất đến thấp nhất. Trong tổng số 100 điểm đánh giá, tỷ lệ điểm đánh giá giữa điều tra xã hội học thường chiếm khoảng 34.5% - 38% tổng số điểm, tùy thuộc vào số lượng tiêu chí và giai đoạn đánh giá khác nhau.
1. 3. Kết quả áp dụng Chỉ số cải cách hành chính
Căn cứ vào nội dung tiêu chí, tiêu chí thành phần và phương pháp đánh giá đã phê duyệt, Bộ Nội vụ ban hành các văn bản hướng dẫn bộ, tỉnh thực hiện các quy trình tự đánh giá và gửi kết quả Chỉ số cải cách hành chính về Bộ Nội vụ thông qua phần mềm quản lý chấm điểm. Hàng năm, Bộ Nội vụ đều xây dựng kế hoạch, tổ chức tập huấn nghiệp vụ chấm điểm cho các Bộ, tỉnh, đặc biệt là cập nhật các điểm mới về nội dung, phương pháp để tạo thuận lợi cho các bộ, tỉnh khi thực hiện tổng hợp, tự đánh giá, chấm điểm cho đơn vị, địa phương mình.
Để triển khai các hoạt động thẩm định kết quả Chỉ số cải cách hành chính, với vai trò là cơ quan chủ trì, Bộ Nội vụ đã thành lập Hội đồng thẩm định và Tổ thư ký giúp việc Hội đồng với sự tham gia các các Bộ, cơ quan phụ trách từng nội dung cải cách hành chính; ban hành quy chế làm việc và các văn bản phân công, giao việc cho các thành viên thực hiện công tác thẩm định theo các lĩnh vực, tiêu chí thuộc phạm vi quản lý của từng Bộ, cơ quan. Trên cơ sở kết quả thẩm định, Hội đồng thẩm định sẽ họp để thông qua kết quả điểm, xếp hạng Chỉ số cải cách hành chính hàng năm của các Bộ, tỉnh. 
Hàng năm, Bộ Nội vụ đã phối hợp với các cơ quan liên quan khảo sát khoảng 18.000 - 20.000 phiếu khảo sát các nhóm đối tượng lãnh đạo, quản lý và công chức chuyên trách cải cách hành chính; khoảng từ 34.000 - 36.000 phiếu khảo sát người dân, doanh nghiệp để phục vụ xác định điểm đánh giá đối với một số tiêu chí, tiêu chí thành phần. Tính riêng trong năm 2019, đã khảo sát tổng số 20.231 phiếu lãnh đạo, quản lý và công chức; 36.600 phiếu khảo sát người dân, doanh nghiệp để phục vụ xác định Chỉ số cải cách hành chính 2019 của các Bộ, các tỉnh.
 
Biều đồ phân tích kết quả đánh giá từ năm 2012 - 2019 cho thấy: Giá trị trung bình kết quả Chỉ số cải cách hành chính cấp bộ và cấp tỉnh đều cho thấy xu hướng tăng, trong đó Chỉ số cấp bộ tăng 10.25% (thấp nhất là năm 2012, đạt 75.38%, cao nhất là năm 2019, đạt 85.63%); cấp tỉnh tăng 10.47% (thấp nhất là năm 2016, đạt 74.64%, cao nhất là năm 2015, đạt 85.11%). Chỉ số cải cách hành chính cấp bộ có 4 năm đạt giá trị trung bình trên 80%, trong khi đó, Chỉ số cấp tỉnh có 3 năm đạt giá trị trung bình trên 80%. Đáng chú ý, có tới 6/8 năm đánh giá, Chỉ số cải cách hành chính cấp bộ đạt giá trị trung bình cao hơn so với cấp tỉnh. Điều này cho thấy, kết quả cải cách hành chính ở địa phương còn gặp nhiều thách thức hơn, nhất là trong quá trình tổ chức thực hiện các quy định của Trung ương về cải cách hành chính.
2. Đánh giá chung
2.1. Ưu điểm
Qua 8 năm triển khai xác định Chỉ số cải cách hành chính của các Bộ, cơ quan ngang Bộ, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đã thể hiện được ý nghĩa, vai trò cũng như những yêu cầu bước đầu đạt được. Từ mặt lý luận đến thực tiễn đã chỉ ra rằng Chỉ số cải cách hành chính là công cụ quản lý mới trong triển khai Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011 - 2020, khắc phục được tính chủ quan, định tính, một chiều trong việc theo dõi, đánh giá cải cách hành chính giai đoạn 10 năm trước; bảo đảm việc theo dõi, đánh giá một cách khoa học, hệ thống, định lượng và dựa trên kết quả, huy động sự tham gia của các tổ chức trong bộ máy nhà nước, tăng cường sự tham gia đánh giá của người dân, tổ chức và doanh nghiệp đối với quá trình triển khai cải cách hành chính của các Bộ, cơ quan ngang Bộ một cách thực chất, khách quan hơn. Việc áp dụng Chỉ số cải cách hành chính thể hiện sự quyết tâm của Chính phủ trong việc nâng cao chất lượng, hiệu quả triển khai Chương trình tổng thể cải cách hành chính giai đoạn 2011 - 2020. Kết quả thực tế triển khai xác định Chỉ số cải cách hành chính thời gian qua là cơ sở quan trọng khẳng định hơn nữa mục đích, ý nghĩa của Chỉ số cải cách hành chính ở những vấn đề cụ thể:
Một là, Chỉ số cải cách hành chính là công cụ đo lường, đánh giá một cách toàn diện, thực chất và khách quan việc triển khai thực hiện Chương trình tổng thể cải cách hành chính hàng năm ở các bộ, cơ quan ngang bộ và Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
Hai là, kết quả Chỉ số cải cách hành chính hàng năm đã góp phần tác động mạnh mẽ đến nhận thức, tư duy đổi mới và hành động của lãnh đạo các ngành, các cấp, nhất là người đứng đầu các cơ quan, đơn vị ở Bộ, địa phương; thúc đẩy nâng cao hiệu quả chỉ đạo, điều hành và tạo động lực nâng cao hiệu quả thực hiện các nhiệm vụ cải cách hành chính.
Ba là, thông qua đánh giá, xếp hạng hàng năm xác định rõ mặt mạnh, mặt yếu trong thực hiện các nội dung của Chương trình tổng thể cải cách hành chính, qua đó giúp cho các Bộ, ngành và cấp chính quyền địa phương có những điều chỉnh cần thiết về mục tiêu, nội dung và các giải pháp thích hợp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả triển khai thực hiện Chương trình tổng thể tại các Bộ, cơ quan ngang Bộ, thành phố trực thuộc Trung ương.
Bốn là, đánh giá kết quả triển khai các nhiệm vụ cải cách hành chính bằng định lượng; trên cơ sở đó so sánh, xếp hạng kết quả thực hiện Chương trình tổng thể cải cách hành chính hàng năm giữa các Bộ, cơ quan ngang Bộ và giữa cơ quan ngang Bộ, thành phố trực thuộc Trung ương với nhau.
Năm là, thông qua phân tích kết quả Chỉ số cải cách hành chính, các cơ quan, đơn vị đã tham mưu cho Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và chính quyền địa phương các cấp hoàn thiện thể chế, chính sách theo hướng đổi mới, tích cực, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.
Sáu là, việc áp dụng đánh giá, chấm điểm thực hiện trên phần mềm đã giúp rút ngắn được quy trình đánh giá, tạo thuận lợi cho các cơ quan, đơn vị và đặc biệt là nâng cao tính công khai, minh bạch trong các hoạt động đánh giá, thẩm định.
2.2. Hạn chế
Ngoài những mặt tích cực đạt được, thực tế triển khai áp dụng công cụ Chỉ số cải cách hành chính thời gian qua cũng đặt ra một số vấn đề cần phải tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện trong thời gian tới. Các hạn chế, bất cập đó là:
Một là, áp dụng Chỉ số cải cách hành chính mới chỉ làm tốt chức năng đánh giá, còn chức năng theo dõi chưa thực sự phát huy hiệu quả, nhất là theo dõi trong phạm vi thời gian hẹp như hàng tháng, hàng quý để thường xuyên cung cấp đầy đủ, kịp thời thông tin cho hoạt động chỉ đạo điều hành về cải cách hành chính. 
Hai là, bộ tiêu chí hiện nay, với đa số các tiêu chí đánh giá về kết quả, thường có tính ổn định không cao, thường xuyên phải sửa đổi, bổ sung vì phải căn cứ, cập nhật đánh giá các nhiệm vụ cải cách hành chính mới mà Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giao cho các Bộ, tỉnh thực hiện hàng năm.
Ba là, việc tổng hợp số liệu thống kê ở một số Bộ, tỉnh còn thiếu chính xác, do chưa hình thành hệ thống cơ sở dữ liệu thông suốt và không cập nhật thường xuyên, dẫn đến còn tình trạng tự đánh giá, chấm điểm chưa sát với kết quả cải cách hành chính thực tế đạt được, không có đủ tài liệu kiểm chứng; phần nào ảnh hưởng đến công tác thẩm định của Hội đồng thẩm định.
Bốn là, công tác điều tra xã hội học phục vụ xác định Chỉ số cải cách hành chính hiện nay vẫn thực hiện thông qua phát phiếu trực tiếp cho công chức, tốn khá nhiều thời gian và công sức thực hiện khảo sát.
Năm là, việc triển khai xác định và công bố kết quả Chỉ số cải cách hành chính hàng năm còn bất cập, thời gian công bố muộn, ảnh hưởng phần nào đến công tác rà soát, chỉ đạo điều hành cải cách hành chính ở Bộ, tỉnh.
3. Đề xuất, kiến nghị
Trên cơ sở phân tích thực trạng, những kết quả đã đạt được, Bộ Nội vụ đề ra 6 đề xuất, kiến nghị như sau:
Thứ nhất, Bộ Nội vụ, với vai trò là cơ quan thường trực cải cách hành chính của Chính phủ, cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện hệ thống các tiêu chí, tiêu chí thành phần theo hướng tăng số lượng các tiêu chí đánh giá hiệu quả cải cách, để nâng cao tính ổn định của các tiêu chí đánh giá. Khi các tiêu chí có tính ổn định cao, sẽ tạo thuận lợi cho việc thực hiện chức năng theo dõi theo định kỳ của Chỉ số cải cách hành chính.
Thứ hai, việc chỉnh sửa, hoàn thiện các tiêu chí đánh giá trong thời gian tới cần bám sát vào các mục tiêu, yêu cầu và nhiệm vụ cải cách hành chính của Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2021 - 2030.
Thứ ba, tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện phương pháp điều tra xã hội học theo hướng tăng cường sử dụng các mẫu phiếu điện tử để khảo sát công chức, tăng số lượng mẫu phiếu để nâng cao tính chính xác trong đánh giá.
Thứ tư, nghiên cứu nâng cấp, bổ sung các tính năng mới của phần mềm Quản lý chấm điểm, đảm bảo xử lý dữ liệu, kết xuất số liệu nhanh và chính xác; đồng thời, nâng cấp, cung cấp chi tiết, dễ khai thác về thông tin, kết quả Chỉ số cải cách hành chính hàng năm trên Trang thông tin điện tử của Bộ Nội vụ, tạo thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân có nhu cầu khai thác và sử dụng.
Thứ năm, tăng cường tập huấn chuyên sâu về chuyên môn và nghiệp vụ cho đội ngũ công chức của các bộ, tỉnh trong việc tổng hợp số liệu, thực hiện thẩm định, đánh giá để bảo đảm tính chuyên nghiệp và chính xác trong các hoạt động triển khai xác định Chỉ số hàng năm.
Thứ sáu, nghiên cứu đổi mới phương thức tổ chức thực hiện để rút ngắn thời gian xác định và công bố sớm kết quả Chỉ số cải cách hành chính, có thể vào cuối Quý IV hoặc đầu Quý I hàng năm để tạo thuận lợi cho các bộ, tỉnh rà soát, ban hành sớm các biện pháp khắc phục hạn chế và nâng cao hiệu quả cải cách hành chính.

Nguồn
: Báo cáo chuyên đề của Bộ Nội vụ tổng kết Chương trình tổng thể cải cách
hành chính nhà nước giai đoạn 2011 - 2020 của Ban Chỉ đạo cải cách hành chính của Chính phủ